Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Што мяняе для афіцыйнага Менску скандал з самалётам?


Раман Пратасевіч і Аляксандар Лукашэнка. Каляж

Паветраны трылер з бортам кампаніі Ryanair на тэрыторыі Беларусі стаў галоўнай падзеяй апошніх дзён, пра якую паведамляюць сусьветныя мэдыя.

Сьцісла:

  • Інтэрпрэтацыя падзеяў у небе над Беларусьсю моцна адрозьніваецца.
  • Калі экіпаж дзейнічаў уласнай воляй, то ягоныя рашэньні нелягічныя.
  • Захад расцэньвае сытуацыю як прымусовую пасадку самалёта дзеля затрыманьня Рамана Пратасевіча.
  • Гэта помста беларускіх уладаў чалавеку, які летась прынёс ім шмат непрыемнасьцяў.
  • Цяпер ЭЗ і ЗША ўспрымаюць існае беларускае кіраўніцтва як праблему для міжнароднай бясьпекі.

Інтэрпрэтацыя падзеяў, што адбыліся 23 траўня ў небе над Беларусьсю, моцна адрозьніваецца. Афіцыйная вэрсія беларускага боку выглядае так. Борт FR4978 падаў сыгнал, які сьведчыў пра тое, што на самалёце ўзьнікла аварыйная сытуацыя. І рашэньнем камандзіра паветранага судна самалёт зрабіў пасадку ў менскім аэрапорце.

А вось паводле інфармацыі ірляндзкай авіякампаніі Ryanair, якой належыць самалёт, экіпаж быў папярэджаны дыспэтчарскай службай Беларусі аб патэнцыйнай пагрозе бясьпекі на борце і атрымаў ад яе інструкцыі перанакіраваць самалёт у «найбліжэйшы» аэрапорт — Менск.

Здаецца, што вэрсія авіякампаніі больш праўдападобная. Бо самалёт павярнуў у бок Менску тады, калі да віленскага аэрапорту заставалася ўсяго 10 хвілін лёту (73 км), а да літоўскай мяжы ўсяго 30 км. Яму заставалася ўсяго дзве хвіліны да перасячэння літоўскай мяжы. А да менскага аэрапорту адлегласьць значна большая. Тым больш што спачатку самалёт чамусьці павярнуў на поўдзень, і толькі потым — на ўсход у кірунку Менску. Калі экіпаж дзейнічаў з уласнай волі, то ягоныя рашэньні нелягічныя.

У паведамленьні паўафіцыйнага тэлеграм-каналу «Пул Первого» быў цікавы сюжэт: «Пра сытуацыю было даложана прэзыдэнту. Лукашэнка даў безумоўную каманду: самалёт разварочваць і прымаць. У гэтай сытуацыі самае галоўнае — бясьпека і жыцьці людзей!». Такім чынам, загад «разварочваць» самалёт даў Лукашэнка.

І тут у момант кульмінацыі драмы на сцэне зьяўляецца вайсковы самалёт-зьнішчальнік МіГ-29. Магчыма, гэта і стала галоўным аргумэнтам у рашэньні экіпажу. Бо калі б на борце сапраўды была бомба, то як зьнішчальнік мог дапамагчы прадухіліць выбух?

Таксама варта заўважыць, што працяглы час у афіцыйных паведамленьнях беларускага боку нічога не казалі пра затрыманьне Рамана Пратасевіча. І толькі позна вечарам тэлеканалы паведамілі, што, маўляў, выпадкова высьветлілася, што сярод пасажыраў знаходзіцца гэты грамадзянін, у выніку яго зь сяброўкай затрымалі.

Пазыцыя заходніх краін з нагоды гэтага інцыдэнту адназначная. Яны расцэньваюць яго як прымусовую пасадку самалёта дзеля затрыманьня Рамана Пратасевіча і пагражаюць афіцыйнаму Менску санкцыямі. Таксама Міжнародная арганізацыя цывільнай авіяцыі (ICAO) падзяляе гэтую вэрсію. Яна заявіла, што сур’ёзна занепакоена з нагоды «відавочна вымушанай пасадкі рэйсу Ryanair, якая можа супярэчыць Чыкагскай канвэнцыі (аб цывільнай авіяцыі)».

А ўжо сёньня, 24 траўня, кіраўнік авіякампаніі Ryanair Майкл ОʼЛіры заявіў, што пасадка самалёта Ryanair, на якім ляцеў Раман Пратасевіч, была «актам спансаванага дзяржавай пірацтва».

Беларускае кіраўніцтва добра разумела, які вялізны скандал выклічуць ягоныя дзеяньні. Перахоп цывільнага самалёта вайсковым зьнішчальнікам — гэта занадта нават для Лукашэнкі. Тым ня менш беларускія ўлады на яго пайшлі. Навошта?

Наўрад ці гэта можна лічыць прадухіленьнем нейкай рэальнай пагрозы, бо Раман Пратасевіч ужо не працуе на тым «страшным» тэлеграм-канале, які ў Беларусі прызнаны экстрэмісцкім. Асноўнае тлумачэньне палягае ў тым, што гэта помста чалавеку, які летась прынёс уладам шмат непрыемнасьцяў. Зважаючы на тое, якая радасьць ахапіла прыхільнікаў Лукашэнкі з нагоды гэтай падзеі, можна зразумець матывы і яго самога. Таксама гэта папярэджаньне ўсім цэнтрам беларускай апазыцыі за мяжой. Маўляў, у нас рукі доўгія.

Як і ў сытуацыі з атакай на Tut.by, цяпер кіраўніцтва Беларусі мала хвалююць тыя нэгатыўныя наступствы, якія могуць зьявіцца ў адказ на згаданыя дзеяньні. Усё прыносіцца ў ахвяру.

А наступствы могуць быць значныя. Бо дасюль Захад разглядаў сытуацыю ў Беларусі як унутраную гуманітарную праблему: парушэньне ўладамі Беларусі правоў сваіх грамадзянаў. Цяпер жа, пасьля гэтага інцыдэнту, ЭЗ і ЗША ўспрымаюць існае беларускае кіраўніцтва як праблему для міжнароднай бясьпекі. А гэта зусім іншы статус. З усімі магчымымі наступствамі.

Думкі, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Інцыдэнт з самалётам Ryanair і затрыманьне блогера Пратасевіча. Сьцісла

  • 23 траўня прыкладна пасьля 14:00 беларускага часу ў прэс-службе Менскага аэрапорту заявілі пра тэрміновую пасадку самалёта Ryanair, які рухаўся маршрутам Атэны — Вільня.
  • Паводле FlightRadar, самалёт праляцеў амаль над усёй тэрыторыяй заходняй часткі Беларусі і недалёка ад мяжы зь Літвой павярнуў у бок Менску.
  • Згодна з інфармацыяй прэс-службы аэрапорту, пілёты паведамілі пра мінаваньне. Самалёт пасьпяхова прызямліўся. Сьледчы камітэт Беларусі пачаў крымінальную справу за заведама ілжывае паведамленьне пра небясьпеку.
  • Апэратар міжнародных аэрапортаў Літвы паведаміў, што самалёт зьдзейсьніў тэрміновую пасадку з прычыны канфлікту паміж пасажырам і адным з чальцоў экіпажу.
  • Пазьней Ryanair заявіла, што атрымала наказ пасадзіць лайнэр у Менску ад беларускіх дыспэтчараў. У прэс-службе Нацыянальнага аэрапорту Менск пацьвердзілі, што пра пагрозу на борце экіпажу Ryanair паведаміла «Белаэранавігацыя».
  • На распараджэньне Аляксандра Лукашэнкі дзеля суправаджэньня самалёта ў неба паднялі вайсковы зьнішчальнік МіГ-29. Пазьней галоўная дарадца прэзыдэнта Літвы ў замежнай палітыцы паведаміла, што беларускія ўлады таксама паднялі гелікоптэр Мі-24.
  • У Менскім аэрапорце паведамілі, што на борце знаходзіліся 123 пасажыры. Пазьней стала вядома, што было яшчэ некалькі пасажыраў, якія пасьля экстранай пасадкі засталіся ў Беларусі і не паляцелі далей у Вільню.
  • Сярод пасажыраў самалёта быў блогер, аўтар тэлеграм-каналу «Беларусь головного мозга» і былы галоўны рэдактар каналаў Nexta Раман Пратасевіч, якога ўлады Беларусі ўнесьлі ў «сьпіс тэрарыстаў» за «арганізацыю масавых беспарадкаў».
  • Пратасевіча, які пісаў пра меркаванае сачэньне за ім у аэрапорце Атэнаў, затрымалі ў Менску.
  • У МЗС Літвы выклікалі часовага паверанага ў справах Беларусі ў Літве. Прэзыдэнт Літвы Гітанас Наўседа заявіў, што самалёт прымусілі да пасадкі ў Менску.
  • Дзеяньні ўладаў Беларусі асудзілі многія эўрапейскія лідэры, прыгразілі сур’ёзнымі наступствамі.
  • Пасьля больш як 7 гадзінаў чаканьня каля 20:17 самалёт вылецеў зь Менску ў Вільню і каля 21:30 прызямліўся ў Вільні.
  • Разам з Пратасевічам у Менску затрымалі ягоную дзяўчыну, грамадзянку Расеі.
  • 24 траўня саміт Эўразьвязу запатрабаваў новых эканамічных санкцый супраць уладаў Беларусі і забароны палётаў
  • Увечары 24 траўня дзяржаўныя тэлеканалы Беларусі паказалі Рамана Пратасевіча, які кажа пра сваю віну ў арганізацыі масавых акцый у Менску. Сваякі і сябры журналіста адразу зьвярнулі ўвагу на сінякі на яго твары і неўласьцівую інтанацыю, што можа сьведчыць пра магчымыя доўгія катаваньні.
  • Шэраг дзяржаў і авіякампаній забаранілі палёты ў Беларусь і ў беларускай паветранай прасторы пасьля захопу Рамана Пратасевіча. Яны заяўляюць, што падобныя захады прымаюцца дзеля бясьпекі ўласных грамадзян.
  • 28 траўня Пратасевіча зьмясьцілі ў СІЗА КДБ. Таксама там знаходзіцца і дзяўчына журналіста Соф’я Сапега, якую абвінавачваюць у «распальваньні варожасьці». Адвакат толькі на пяты дзень здолела трапіць да Рамана. Зь яе ўзялі падпіску аб неразгалошваньні дэталяў.
  • Таксама 28 траўня генэральны сакратар NATO Енс Столтэнбэрг заявіў пра магчымую датычнасьць Масквы да згону самалёту. 31 траўня Паўночнаатлянтычны альянс абмежаваў доступ у сваю штаб-кватэру ў Брусэлі 5 акрэдытаваным беларускім дыпляматам.
  • Міжнародная арганізацыя цывільнай авіяцыі (ICAO) заявіла пра пачатак уласнага расьсьледаваньня інцыдэнту.
  • 29 траўня ЗША прыпынілі пагадненьне пра авіязносіны зь Беларусьсю і заявілі пра падрыхтоўку новых санкцый супраць Лукашэнкі і ягонага атачэньня.
  • Паштовы сэрвіс Proton зьняпраўдзіў вэрсію, высунутую афіцыйным Менскам аб лістах з інфармацыяй пра ілжывае мініраваньне, якія нібыта даслалі са швэйцарскіх сэрвэраў у некалькі аэрапортаў. Ліст быў толькі адзін. Раней сваю датычнасьць да пагроз выбуху абверг палестынскі блёк ХАМАС, а СМІ высьветлілі, што ліст з пагрозамі прыйшоў толькі праз 24 хвіліны пасьля папярэджаньня дыспэтчара.
  • Пасьля шэрагу забарон колькасьць палётаў «Белавія» за тыдзень упала адразу на 80,5%. Дзяржаўная кампанія-манапаліст на рынку авіяперавозак імкнецца заняць рэзкі недахоп новымі рэйсамі ў Расею.
  • 4 чэрвеня Эўрапейскі зьвяз забараніў палёты ў паветранай прасторы ЭЗ а таксама доступ да аэрапортаў ЭЗ усім беларускіх авіякампаніям.
  • У пачатку чэрвеня дзяржаўны тэлеканал АНТ паказаў Рамана Пратасевіча ў праграме начальніка каналу Марата Маркава, якая называецца «Марков. Ничего личного». Радыё Свабода не публікуе фрагмэнты з гэтага інтэрвію, бо невядома, пры якіх абставінах запісвалася гутарка і ці мог Пратасевіч адмовіцца адказваць на пытаньні, якія яму задалі. Экспэрты гавораць пра высокі ўзровень стрэсу блогера, страху і магчымым ціску, а паплечнікі і родныя лічаць, што «інтэрвію» запісана пад катаваньнямі або пагрозай катаваньняў.
  • 8 чэрвеня, праз 11 дзён адсутнасьці, да Пратасевіча пусьцілі адваката Інэсу Аленскую. Над ім праводзілі сьледчыя дзеяньні, падчас якіх 7 гадзін не адпускалі нават у прыбіральню. Раман за кратамі перахварэў на танзыліт.
  • 14 чэрвеня Пратасевіча прывялі на сустрэчу МЗС Беларусі з журналістамі. Многія журналісты заявілі, што ня вераць таму, што Пратасевіч прамаўляе свае словы добраахвотна. Журналіст BBC Джон Фішэр пакінуў залю, напісаўшы, што затрыманы відавочна будзе гаварыць пад прымусам, а журналістка БелаПАН Тацяна Каравянкова заявіла, што ня верыць нічому з сказанага, і выказала спачуваньне вязьню.
  • 15 чэрвеня дырэктар Ryanair расказаў, як улады Беларусі ціснулі на капітана самалёта і экіпаж.
  • 16 чэрвеня расейскія СМІ паведамілі аб тым, што «Генэральная пракуратура ЛНР» падзякавала Лукашэнку за магчымасьць правядзеньня сьледчых дзеяньняў з Раманам Пратасевічам". Украіна ў адказ на гэта заявіла, што гэта інтрыгі Крамля, паколькі «фактычны кантроль на часова акупаваных тэрыторыях ажыцьцяўляе акупацыйная адміністрацыя РФ». Міністэрства замежных справаў Украіны запатрабавала ад уладаў Беларусі пракамэнтаваць інфармацыю пра візыт у Менск так званай «пракуратуры» самаабвешчанай рэспублікі.
  • 25 чэрвеня Рамана Пратасевіча і Софʼю Сапегу перавялі пад хатні арышт.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG